Damiaan: gids en tochtgenoot voor de 21ste eeuw

Damiaan is meer dan een held en een heilige uit het verleden. Damiaan opsluiten in dat roemrijke verleden is hem oneer aan doen. Hij staat immers dichter bij ons dan we denken. Hij is brandend actueel. Voor ons en voor al wie zich inzet om van onze samenleving een hartelijke en gastvrije thuis te maken, kan Damiaan een gids en tochtgenoot zijn. In zijn boekje Gelukkig zijn met Damiaan als bondgenoot vertaalt Walter Van Wouwe, voormalig stafmedewerker van Damiaanactie en huidig projectcoördinator van de Clemenspoort (Redemptoristen) in Gent, het boeiende leven van Damiaan naar vandaag. Hij doet dat aan de hand van 5 sterren, levenswijsheden, richtsnoeren, die ons kunnen inspireren om met Damiaan vandaag op weg te gaan. We zetten deze 5 sterren of wegwijzers voor u op een rij.

Ster 1: Iedereen telt, dat telt

 

Damiaan groeit op als Brabantse boerenjongen. De boerderij en graanhandel van zijn ouders vormen ‘zijn’ wereld. Wanneer hij later als jonge missionaris aankomt op de Hawaï-eilanden gaat een nieuwe onbekende horizon voor hem open. Hij maakt kennis met een andere cultuur en leert een nieuwe taal. In het begin maakt hij nog onderscheid tussen katholieken en niet-katholieken. Zijn keuze voor de leprakolonie van Molokaï maakt van een zieltjeswinner evenwel een religieus bewogen mensenrechtenactivist en ziekenverzorger. Voorbij alle grenzen van religie of levensovertuiging, afkomst of huidskleur is Damiaan overtuigd van de waardigheid van elke mens. Vanuit zijn geloof beschouwt hij ieder mens als zijn broer of zus die aandacht en zorg verdient. In Damiaans ogen is elke mens de moeite waard. Hiermee overstijgt Damiaan het hokjesdenken van zijn tijd en zet hij actief in op verbondenheid. Hij schept zo levenskansen voor iedereen.

Ster 2: Maak van elke hindernis een springplank

 

Damiaan kent heel wat problemen en tegenslagen. Hij voelt zich meer dan eens eenzaam, onbegrepen, depressief, opgebrand. Wanneer hij zelf ziek is, overvalt hem de angst dat er niemand is om hem te helpen en zijn werk verder te zetten. Hier komt Damiaan niet op de voorgrond als de tot de verbeelding sprekende held maar als een mens van vlees en bloed. Ondanks alle kommer en kwel koestert Damiaan het vertrouwen dat hij nooit helemaal alleen staat. Hij vindt steun bij zijn zieke parochianen, bij sympathisanten en weldoeners wereldwijd, in zijn geloof in Iemand die je nooit in de steek laat. In de donkere nacht van pijn en verdriet gaat Damiaan op zoek naar hoopgevende lichtpunten. Hij toont zich veerkrachtig en geeft niet op. Damiaan zoekt het lijden niet op en verbloemt het niet. Hij pakt het samen met anderen aan en gebruikt het als springplank naar hernieuwde levenszin.

Ster 3: Een plus een is drie of soms vier of soms…

 

Over Damiaan doet de ronde dat hij een nukkig en koppig man zou geweest zijn. Kortom, moeilijk om mee samen te werken. Al wie hem persoonlijk heeft gekend, ontkent niet dat Damiaan een temperamentvolle en ijverige doorzetter is. Toch zoekt hij vooral naar verbondenheid en samenwerking. Damiaan is een echte gemeenschapsmens. Herhaaldelijk vraagt hij zijn bazen om hulp, om een steun en toeverlaat. Hij is dolgelukkig als er hulp uit onverwachte hoek komt of bezoek van één van zijn buitenlandse vrienden. Damiaan inspireert mensen tot samenwerking. Samen met zijn zieke parochianen bouwt hij aan de kerk en talrijke huisjes. Hij richt een fanfare en talrijke verenigingen op en organiseert feesten en processies. Damiaan luistert naar de noden en verlangens van zijn medemensen, respecteert hun eigenheid en spreekt hun talenten aan. In zulke sfeer van wederzijds respect en begrip zijn velen bereid het beste van zichzelf te geven voor elkaar en samen een stukje hemel op aarde te realiseren.

Ster 4: Bruggen bouwen

 

Damiaan sluit zich niet op in zijn eigen situatie of persoonlijke levensovertuiging. Hij opent nieuwe wegen in  dialoog met wie niet tot zijn Kerk behoort en durft te experimenteren met nieuwe geneesmiddelen voor lepra. Hij schrijft talrijke brieven, niet alleen naar zijn overste of naar zijn familie maar ook naar sympathisanten en donateurs wereldwijd. Hij heeft contacten met de politieke wereld, met kunstenaars, met leden van andere Kerken die hij tot zijn beste vrienden mag rekenen. Bezoekers op Molokaï ontvangt hij gastvrij en in stijl. Zo ontstaat er een netwerk van solidariteit dat de ganse wereld omspant. Damiaan treedt uit zijn comfortzone, toont zich open en ruimdenkend, gaat constructief op zoek naar wie zijn droom van een menswaardige samenleving deelt en zich ervoor wil inzetten.

Ster 5: Verzorg je inspiratiebronnen

 

Damiaan wakkert het vuur, de levenszin, aan bij zijn ongeneeslijke zieke medemensen. Hij raakt hun harten en verzacht de pijn en het verdriet van een leven in afzondering. Damiaan wordt dan wel heel erg opgeslorpt door al zijn dagelijkse bezigheden en bekommernissen, toch draagt hij ook zorg voor zijn innerlijk vuur en zijn eigen inspiratiebronnen. Hij bezoekt zijn zieke parochianen thuis of in het ziekenhuis en luistert naar wat hen bezighoudt. Hij viert samen feestelijk eucharistie. Hij studeert en leest tijdschriften. Hij neemt de tijd om te vertragen, te verstillen, te bidden en te mediteren. Het gebed geeft hem de moed en energie om vol te houden. In de stilte vindt hij – in alle drukte – terug wat wezenlijk van belang is. Damiaan probeert zorg te dragen voor zichzelf, maakt tijd voor wie hem na aan het hart ligt, voedt zijn inspiratiebronnen, verzamelt nieuwe kennis en wijsheid voorbij de waan van alledag, zoekt de stilte op om echt te herbronnen.

We geven 5 exemplaren van het boekje Gelukkig zijn met Damiaan als bondgenoot door Walter Van Wouwe gratis weg. Maak kans en stuur ons een e-mail (info@damiaanvandaag.be) met daarin een korte motivatie waarom u graag het boekje zou willen.

U kunt het boekje Gelukkig zijn met Damiaan als bondgenoot door Walter Van Wouwe ook eenvoudigweg bij ons bestellen via info@damiaanvandaag.be of tel. 016 31 63 68. De kostprijs bedraagt 5 euro + 2 euro verzendingskosten.

Download hier dit artikel in pdf: Artikel_Damiaan_gids_tochtgenoot_21ste_eeuw

 

Advertenties

De ziel van Molokaï

De actuele gebeurtenissen laten hun sporen na. Terreur voedt de angst en het wantrouwen, het niets ontziend geweld de haat en wrok. Het ongeloof en de vertwijfeling is groot. Wat bezielt de mensen toch? We mogen dan wel niet over ons heen laten lopen, maar vreedzaam en geweldloos verzet is de enige uitweg met toekomst. Wapens brengen nooit vrede, woorden wel. Hoe moeilijk is het om voorbij afkomst, huidskleur, cultuur, religie of levensbeschouwing onze medemens in de vreemde ander te zien. En hebben we dan het lef om de mens te ontmoeten, of zetten we hem of haar dadelijk in één van onze hokjes? Als je de mens in de ander leert kennen, ontkiemt het wederzijds begrip en respect in hoofden en harten.

Ketters en afgodendienaars

Het is ook wat Damiaan overkwam, toen hij als priester-missionaris werkte op de Hawaii-eilanden. Hij kwam er aan in 1864 en begon ijverig te bekeren. De katholieke missionarissen hadden hun achterstand tegenover de protestantse zendelingen in te halen. Het waren geen goede vrienden en geregeld werden er scheldwoorden heen en weer geslingerd als ketter en afgodendienaar. En ook Damiaan sprak van het “vergif van de protestantse ketterij”. In zijn beginjaren trok hij dan ook ten strijde en was hij steeds in competitie met zijn protestantse concurrent. Trots schreef hij over een wedstrijdje heuvel beklimmen in zijn district Kohala op het eiland Hawaii. Zijn concurrent had maar liefst 2 uur nodig om de 600 hoogtemeters te overwinnen, terwijl hij de klus had geklaard in nog geen drie kwartier.

Copyright Damiaan Vandaag

Copyright Damiaan Vandaag

Steun en toeverlaat van iedereen

Op 10 mei 1873 kwam Damiaan aan in de melaatsennederzetting van Molokaï. Het waren de protestantse kranten uit de Hawaiiaanse hoofdstad Honolulu die zich weinig aantrokken van Damiaans theologie en hem alle lof toezwaaiden. De priester-held van Molokaï zou doorheen de jaren opvallend veranderen. Te midden van zijn melaatse medemensen, zag hij grenzen van religie en levensbeschouwing vervagen. Na enkele jaren telde hij omzeggens meer protestanten onder zijn vrienden dan katholieken, die hem met sympathie en inzamelacties bijstonden. Damiaan beschouwde zich als de steun en toeverlaat van iedereen. Hij schrijft het zelf: “Ik ga op bezoek bij zieken van wie de helft katholiek is. In elke hut waar ik binnenkom, begin ik met het aanbod hun biecht te horen. Zij die deze geestelijke hulp weigeren krijgen daarom evengoed hulp op tijdelijk gebied. Die wordt aan allen zonder onderscheid gegeven”.

Afgescheiden broers en zussen

Hij spreekt niet langer van ketters of afgodendienaars. Hij heeft het dan wel niet voor het calvinisme of mormonisme, maar zo spreek je toch niet over vrienden. Voortaan heeft hij het over zijn afgescheiden broers en zussen. Hij vindt het aangenaam dat ze het zo goed met elkaar kunnen vinden. De verschillende kerkgemeenschappen op Molokaï liggen niet met elkaar in de clinch. Ze vinden elkaar voor het welzijn van hun zieke parochianen. Oversten begrijpen er als buitenstaanders maar weinig van. Zo krijgt Damiaan van hogerhand te horen dat hij zich niet langer mag inlaten met zijn Mormoonse vrienden. Het raakte hem diep en schrijft zijn vrienden met spijt in het hart dat hij dient te gehoorzamen. Of hij in de praktijk ook daadwerkelijk gehoor heeft gegeven aan dit onmenselijke bevel, valt te betwijfelen.

Copyright Damiaan Vandaag

Copyright Damiaan Vandaag

Een uitmuntende naastenliefde

Ooggetuigen vertellen immers dat “zijn naastenliefde voor niet-katholieken even groot was als voor zijn eigen mensen. Wij hebben zelf gezien dat de protestanten tot bij Damiaan gingen en vroegen om kippen, eieren, tabak, suiker, enz. En Pater Damiaan gaf het hun zoals hij aan katholieken gaf. Hij was altijd aangenaam en bereid om te helpen”. Toen Edward Clifford, de anglicaanse vriend van Damiaan, op bezoek was in de melaatsenkolonie, noteerde die dat “hij (= Damiaan) verlangde, heel natuurlijk, dat zijn Engelse vrienden, die hem met zoveel sympathie en naastenliefde te hulp waren gekomen, deel zouden uitmaken van zijn kerk maar ik was blij te constateren, in mijn gesprekken met hem, dat hij niet geloofde dat de protestanten noodzakelijk veroordeeld waren tot de eeuwige dood”. En Clifford onderstreept dat “Damiaan altijd blijk gaf van een uitmuntende naastenliefde, ook tegenover meningen die hij als verkeerd beoordeelde”.

Empathie en de ziel van Molokaï

De Damiaan van Molokaï verschilt wel degelijk van de Damiaan werkzaam op het eiland Hawaii. Voorbij de vreselijke lepraziekte, ziet hij een mens. Voorbij de ketterse ander, een broer of zus, vriend of vriendin. Damiaan is empathisch. Hij leeft zich in. En zo groeit er vrede, wederzijds begrip en respect in de hoofden en harten van mensen over alle grenzen heen. Het is die vreedzame vrede (geen gewapende vrede!), de grenzeloze vriendschap en dat wonderlijk respect die de melaatsennederzetting van Molokaï bezielen. De ziel van Kalaupapa (Molokaï) kan ons ook vandaag bezielen en op weg zetten naar een nieuwe vreedzamere en menswaardigere toekomst!

Ruben Boon

De ziel van Kalaupapa

 

Met The Soul of Kalaupapa vertelt Fred Woods het wonderlijke verhaal van de ervaring van Kalaupapa. Tussen 1866 en 1969 bracht de Hawaiiaanse overheid de met lepra besmette Hawaiianen gedwongen samen in de melaatsennederzetting op Molokaï. Als vreemden werden ze gedropt in een onherbergzame omgeving. Ondanks verschillen van geloof en levensovertuiging vonden de inwoners van Kalaupapa elkaar in ziekte en lijden. Waar religies en levensbeschouwingen elders elkaars rivalen waren, leefden hun vertegenwoordigers en aanhangers op Molokaï vriendschappelijk en respectvol samen. De gedeelde ervaring van ziekte en lijden deed alle grenzen vervagen en verschillen verbleken. De geest , de ziel van Kalaupapa is die van broederlijkheid, respect en vriendschap. De katholieke Pater Damiaan en de mormoon Jonathan Napela gaven bij hun aankomst in de nederzetting het voorbeeld. Ze werden goede vrienden. Beiden maakten mee van Kalaupapa een plek van dialoog en oecumene, een spirituele plek. Over de ziel van deze bijzondere plek en haar grenzeloze spiritualiteit daarover heeft professor Woods het in zijn lezing.

Fred Woods is professor aan het Departement Mormoonse Kerkgeschiedenis en kerkleer van de Brigham Young University in Provo (Utah, Verenigde Staten). Hij doet onderzoek naar o.a. Pater Damiaan, de aanwezigheid van de mormoonse gemeenschap op Kalaupapa en de spiritualiteit en filosofie van de plaats Kalaupapa. Hij is tevens lid van de de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen.

Tekst lezing (Engels): Lecture for Damien Center by Fred Woods

Tekst lezing (Nederlands): lezing Dr Woods