Zeven keer jezelf overstijgen: beledigingen vergeven

Advertenties

In de voetsporen van Damiaan: dokter Frans Hemerijckx

Op 15 oktober wordt in zijn geboortestad Ninove Frans Hemerijckx herdacht. Aanleiding is de vijftigste verjaardag van het plaatselijke Damiaanactiecomité dat naar hem vernoemd is. Dokter Hemerijckx is één van de velen die zich in de loop van de twintigste eeuw lieten inspireren door Pater Damiaan en op zijn beurt vele anderen aanzette om hetzelfde te doen.

Een roeping

Frans Hemerijckx (1902-1969) studeerde geneeskunde in Leuven. Reeds tijdens zijn studies kreeg zijn engagement voor de katholieke missie in Belgisch-Congo vorm. In 1925 was hij stichtend lid van de ‘missiebond der Vlaamse studenten’ met als motto ‘wereldevangelisatie in deze generatie’. Het doel was om studenten en oud-studenten, zowel religieuzen als leken, te motiveren voor een koloniale roeping. Zelf voelde hij zich eveneens geroepen om als dokter naar Congo te trekken. Een cursus tropische geneeskunde in Brussel moest hem hierop voorbereiden.

Belgisch-Congo

In 1929 ging zijn droom in vervulling en vertrok hij naar Congo. Hier werd hij in de missie van Tsumbe (Oost-Kasaï) geconfronteerd met lepra. Aangezien in de jaren 1930 nog geen medicijnen voorhanden waren, ging men de besmetting tegen door melaatse mensen onder te brengen in een afzonderlijke nederzetting. De naam die dokter Hemerijckx koos voor het melaatsendorp Dikungu (Wederzijdse hulp) klonk als een programmaverklaring. In dit dorp leefden de melaatse mensen in afzondering maar dan wel samen met hun familie. Dokter Hemerijckx beschouwde afzondering evenwel als een noodzakelijke maar weinig ideale oplossing.

hemerijckx_boek_eynikel0001

Kliniek onder de boom

Toen in de loop van de jaren 1940 met de sulfonen de eerste medicijnen voor de behandeling van lepra beschikbaar kwamen, stelde dokter Hemerijckx een systeem van ambulante verzorging op punt. Patiënten werden niet meer afgezonderd maar verzorgd en opgevolgd in hun eigen dorp. De zieken moesten zich regelmatig begeven naar een afgesproken plaats, bijvoorbeeld onder een grote boom. Vandaar ook de benaming ‘klinieken onder de bomen’. Daar werden de patiënten onderzocht en behandeld door een rondtrekkend medisch team.

India

Nadat India jutezakken had geschonken om de eerste nood te leningen bij de zware watersnoodramp die Nederland en België trof in 1953, besloot de Belgische overheid een gebaar te stellen om haar dankbaarheid te tonen. Lepra was een groot probleem in India. Vanwege zijn jarenlange ervaring kreeg dokter Hemerijckx de opdracht om in India een Belgisch leprahospitaal op te richten. Ook hier was de ambulante zorg een succes.

Uit Hilde Eynikel, Spreekuur onder een boom

Uit: Hilde Eynikel, Spreekuur onder een boom

Claire Vellut

Voor dokter Hemerijckx bleven wederkerigheid, samenwerking en respect centraal staan.
Zijn missie in India plaatste de Belgische en Indiase partners als gelijkwaardig tegenover elkaar.
De inzet van Claire Vellut en haar medewerksters van de Auxiliaires Féminines Internationales, voor wie inculturatie een sleutelbegrip was, droeg eveneens bij tot het succes van deze missie. Minstens even belangrijk was de eigen overtuiging van dokter Hemerijckx: “Essentieel is dat elke patiënt ervan overtuigd is dat wij persoonlijke zorgen verlenen aan hem die we als een broer beschouwen”.

Uit: Hilde Eynikel, Spreekuur onder een boom

Uit: Hilde Eynikel, Spreekuur onder een boom

Damiaanactie

In de jaren 1960 speelde dokter Hemerijckx een belangrijke rol bij het samenvoegen van verschillende particuliere initiatieven voor hulp aan melaatsen tot één nationale Belgische organisatie waarin de expertise van wetenschappers en de inzet en het enthousiasme van vrijwilligers een plaats moest krijgen. Voor hem stond het buiten kijf dat deze organisatie ‘Damiaanactie’ moest heten.

Onvermoeide werker

Toen Frans Hemerijckx in 1966 in Ninove gehuldigd werd, stuurde T.N. Jagadisan, zijn Indiase vriend en pleitbezorger voor mensen met lepra, de volgende boodschap:

Ik kende u, dokter, als een goed man, een achtenswaardig vriend en een onvermoeibare werker. Pater Damiaan bewees de melaatsheid een onvergetelijke dienst door de uiterste grenzen van ‘medeleven met hen’ te overschrijden. U bewees melaatsheid een even grote dienst.

Uit Hilde Eynikel, Spreekuur onder een boom

Uit Hilde Eynikel, Spreekuur onder een boom

(Bron: Hilde Eynikel, Spreekuur onder een boom. Lepradokter Frans Hemerijckx 1902-1969, Leuven: uitgeverij Davidsfonds, 2002.)