Met Damiaan op weg naar Kerstmis

Christenen vertrouwen op een God die geen afstand bewaart, maar mensen liefdevol nabij wil zijn als een vader en een moeder. Sterker nog, christenen geloven dat God mens geworden is. In christelijke ogen symboliseert een kwetsbaar en onschuldig kind de menswording van God.
Met Kerstmis in aantocht willen we op zoek gaan naar de betekenis van dat christelijke geloof in een nabije God die mens wordt. Damiaan is bij die zoektocht – zo blijkt – een ideale gids en tochtgenoot. Was hij immers als geen ander mensen liefdevol nabij op Molokaï?

Hoe wordt God mens?

Hoe kan God mens worden in onze huidige samenleving die nog steeds mensen discrimineert en uitsluit op grond van wie ze zijn en wat ze bezitten? Hoe kan God mens worden in een tijd waarin mensen elkaar eerder zien als last en bedreiging dan als broers en zussen over grenzen heen?
Dat kan alleen als God zich klein en kwetsbaar toont. Dat kan alleen als hij zich identificeert met wie verdrukt wordt. Dat kan alleen als hij bondgenoot wordt van mensen in nood, aan de rand van onze samenleving. God is geen machtige koning op een troon ergens in den hoge. Hij wil redden wie zogenaamd niet gered kan worden. Hij blijft niet onbewogen en onverschillig. Hij laat zich raken en beroeren door de pijn, het verdriet, de noodkreet van mensen. Hij verschilt in alles van de wereldlijke goden en machten zoals eerzucht, hebzucht en heerszucht die mensen in hun greep houden en onderdrukken.

Ongehoord en ongelofelijk

De christelijke God erkent de menselijke waardigheid en respecteert de menselijke autonomie en vrijheid. Hij wil dat mensen ten volle mens zijn en worden in liefde- en respectvolle relatie met elkaar. Dat blijkt niet altijd even eenvoudig. Daarom laat God mensen niet in de steek. Hij geeft hen nooit op ook al lijkt de situatie hopeloos. Niemand gaat in zijn ogen verloren. Hij deelt het lot van mensen in goede en kwade dagen. Hij steekt de hand uit. Nooit wordt hij het moe zijn vriendschap en solidariteit te betuigen zelfs al tonen mensen zich helemaal niet geïnteresseerd of keren ze hem boos de rug toe. Dit verbond tussen God en de mens is onverwoestbaar. Geen wereldlijke macht of kracht krijgt het stuk. Dit valt niet te rijmen met wereldlijke maatstaven. Het is ongelofelijk en ongehoord. “Wie heeft dat ooit gehoord, wie heeft het ooit vernomen, in wie is het ooit opgekomen, wie heeft zoiets bedacht… een God die optreedt ten behoeve van wie op Hem wacht?”, vraagt de profeet Jesaja zich af in het Oude Testament.

Wie wacht er vandaag op Gods menswording?

Misschien zij die zich nergens thuis voelen, nergens welkom zijn, overal scheef bekeken worden, naar wie geen mens omkijkt. Misschien zij die lam geslagen zijn door pijn en verdriet en het niet meer zien zitten. Misschien zij die ogenschijnlijk alles zijn en hebben wat ze wensen kunnen maar toch een onbestemd gevoel van leegte ervaren. Misschien zij die zichzelf verliezen in de drukte en hectiek van het alledaagse leven en geen tijd vinden voor wat er echt toe doet. Voor hen wordt God mens. Voor hen toont hij zich van zijn meest menselijke en kwetsbare kant. God wordt mens onder de mensen zonder onderscheid. En dat is ongehoord, zoals de profeet Jesaja ook verkondigt.

Op een dag kwam God naar de aarde en zei: ‘Wij, melaatsen’

Is wat Damiaan deed ook niet ongehoord? Damiaan ging naar Molokaï om het leven te delen van mensen met wie niemand zich wilde inlaten, mensen uit de maatschappij verbannen vanwege hun ongeneeslijke ziekte. Vanuit zijn geloof in de christelijke God kon hij deze mensen niet aan hun lot overlaten. Zestien jaar leefde hij in hun midden. Hij leerde hun taal. Hij luisterde naar hun verhalen en sprak woorden van troost en bemoediging. Hij deelde hun vreugde en verdriet. Hij verzorgde hun wonden, at met hen uit dezelfde kom, dronk uit dezelfde beker.

Ingezamelde hulpgoederen deelde hij uit zonder onderscheid. Hij voorzag in degelijke huisvesting en zorgde ervoor dat mensen waardig begraven werden. Onderwijs en ontspanning laten je als mens ten volle tot ontplooiing komen. Daarom investeerde hij tijd en energie in de oprichting van een school, een koor en een fanfare. Regelmatig brachten zangers en muzikanten de zieke gemeenschap van Molokaï in feeststemming. Voor Damiaan waren de zieke en verstoten mensen als een familie die je niet in de steek laat. Molokaï bouwde hij uit tot een nieuwe thuis. Hij sloot zichzelf niet op. Hij was niet voorzichtig. Hij bewaarde geen afstand. Hij riskeerde besmetting omdat hij de mensen van Molokaï het gevoel wilde geven dat ze erbij hoorden.

Niet lang na zijn aankomst sprak Damiaan op een zondag zijn zieke vrienden in de kerk toe met de symbolisch woorden “Wij, melaatsen”. Vanaf dat moment was Damiaan er niet enkel voor hen, om hen te helpen en hun lijden te verzachten. Vanaf dat moment was Damiaan één van hen. Hij ging in hun schoenen staan. Hij identificeerde zich met hen. Hij verbond zijn lot aan wie verstoten en reddeloos was. Hij toonde zich klein en kwetsbaar, mens met de mensen van Molokaï.

God wordt mens elke dag opnieuw

Elke dag opnieuw wordt de christelijke God weer mens in en door mensen zoals Damiaan die ongehoorde dingen doen, angst en vooroordelen overwinnen en tegen de stroom ingaan. Klein en kwetsbaar, in liefde en verbondenheid met mensen in nood voel je je als mens opnieuw geboren worden. Damiaan wijst ons zo tussen alle kerstheisa en -drukte door de weg naar Kerstmis.

Bron: John Ortberg, God is closer than you think, Michigan, 2005.

Advertenties

Damiaan: gids en tochtgenoot voor de 21ste eeuw

Damiaan is meer dan een held en een heilige uit het verleden. Damiaan opsluiten in dat roemrijke verleden is hem oneer aan doen. Hij staat immers dichter bij ons dan we denken. Hij is brandend actueel. Voor ons en voor al wie zich inzet om van onze samenleving een hartelijke en gastvrije thuis te maken, kan Damiaan een gids en tochtgenoot zijn. In zijn boekje Gelukkig zijn met Damiaan als bondgenoot vertaalt Walter Van Wouwe, voormalig stafmedewerker van Damiaanactie en huidig projectcoördinator van de Clemenspoort (Redemptoristen) in Gent, het boeiende leven van Damiaan naar vandaag. Hij doet dat aan de hand van 5 sterren, levenswijsheden, richtsnoeren, die ons kunnen inspireren om met Damiaan vandaag op weg te gaan. We zetten deze 5 sterren of wegwijzers voor u op een rij.

Ster 1: Iedereen telt, dat telt

 

Damiaan groeit op als Brabantse boerenjongen. De boerderij en graanhandel van zijn ouders vormen ‘zijn’ wereld. Wanneer hij later als jonge missionaris aankomt op de Hawaï-eilanden gaat een nieuwe onbekende horizon voor hem open. Hij maakt kennis met een andere cultuur en leert een nieuwe taal. In het begin maakt hij nog onderscheid tussen katholieken en niet-katholieken. Zijn keuze voor de leprakolonie van Molokaï maakt van een zieltjeswinner evenwel een religieus bewogen mensenrechtenactivist en ziekenverzorger. Voorbij alle grenzen van religie of levensovertuiging, afkomst of huidskleur is Damiaan overtuigd van de waardigheid van elke mens. Vanuit zijn geloof beschouwt hij ieder mens als zijn broer of zus die aandacht en zorg verdient. In Damiaans ogen is elke mens de moeite waard. Hiermee overstijgt Damiaan het hokjesdenken van zijn tijd en zet hij actief in op verbondenheid. Hij schept zo levenskansen voor iedereen.

Ster 2: Maak van elke hindernis een springplank

 

Damiaan kent heel wat problemen en tegenslagen. Hij voelt zich meer dan eens eenzaam, onbegrepen, depressief, opgebrand. Wanneer hij zelf ziek is, overvalt hem de angst dat er niemand is om hem te helpen en zijn werk verder te zetten. Hier komt Damiaan niet op de voorgrond als de tot de verbeelding sprekende held maar als een mens van vlees en bloed. Ondanks alle kommer en kwel koestert Damiaan het vertrouwen dat hij nooit helemaal alleen staat. Hij vindt steun bij zijn zieke parochianen, bij sympathisanten en weldoeners wereldwijd, in zijn geloof in Iemand die je nooit in de steek laat. In de donkere nacht van pijn en verdriet gaat Damiaan op zoek naar hoopgevende lichtpunten. Hij toont zich veerkrachtig en geeft niet op. Damiaan zoekt het lijden niet op en verbloemt het niet. Hij pakt het samen met anderen aan en gebruikt het als springplank naar hernieuwde levenszin.

Ster 3: Een plus een is drie of soms vier of soms…

 

Over Damiaan doet de ronde dat hij een nukkig en koppig man zou geweest zijn. Kortom, moeilijk om mee samen te werken. Al wie hem persoonlijk heeft gekend, ontkent niet dat Damiaan een temperamentvolle en ijverige doorzetter is. Toch zoekt hij vooral naar verbondenheid en samenwerking. Damiaan is een echte gemeenschapsmens. Herhaaldelijk vraagt hij zijn bazen om hulp, om een steun en toeverlaat. Hij is dolgelukkig als er hulp uit onverwachte hoek komt of bezoek van één van zijn buitenlandse vrienden. Damiaan inspireert mensen tot samenwerking. Samen met zijn zieke parochianen bouwt hij aan de kerk en talrijke huisjes. Hij richt een fanfare en talrijke verenigingen op en organiseert feesten en processies. Damiaan luistert naar de noden en verlangens van zijn medemensen, respecteert hun eigenheid en spreekt hun talenten aan. In zulke sfeer van wederzijds respect en begrip zijn velen bereid het beste van zichzelf te geven voor elkaar en samen een stukje hemel op aarde te realiseren.

Ster 4: Bruggen bouwen

 

Damiaan sluit zich niet op in zijn eigen situatie of persoonlijke levensovertuiging. Hij opent nieuwe wegen in  dialoog met wie niet tot zijn Kerk behoort en durft te experimenteren met nieuwe geneesmiddelen voor lepra. Hij schrijft talrijke brieven, niet alleen naar zijn overste of naar zijn familie maar ook naar sympathisanten en donateurs wereldwijd. Hij heeft contacten met de politieke wereld, met kunstenaars, met leden van andere Kerken die hij tot zijn beste vrienden mag rekenen. Bezoekers op Molokaï ontvangt hij gastvrij en in stijl. Zo ontstaat er een netwerk van solidariteit dat de ganse wereld omspant. Damiaan treedt uit zijn comfortzone, toont zich open en ruimdenkend, gaat constructief op zoek naar wie zijn droom van een menswaardige samenleving deelt en zich ervoor wil inzetten.

Ster 5: Verzorg je inspiratiebronnen

 

Damiaan wakkert het vuur, de levenszin, aan bij zijn ongeneeslijke zieke medemensen. Hij raakt hun harten en verzacht de pijn en het verdriet van een leven in afzondering. Damiaan wordt dan wel heel erg opgeslorpt door al zijn dagelijkse bezigheden en bekommernissen, toch draagt hij ook zorg voor zijn innerlijk vuur en zijn eigen inspiratiebronnen. Hij bezoekt zijn zieke parochianen thuis of in het ziekenhuis en luistert naar wat hen bezighoudt. Hij viert samen feestelijk eucharistie. Hij studeert en leest tijdschriften. Hij neemt de tijd om te vertragen, te verstillen, te bidden en te mediteren. Het gebed geeft hem de moed en energie om vol te houden. In de stilte vindt hij – in alle drukte – terug wat wezenlijk van belang is. Damiaan probeert zorg te dragen voor zichzelf, maakt tijd voor wie hem na aan het hart ligt, voedt zijn inspiratiebronnen, verzamelt nieuwe kennis en wijsheid voorbij de waan van alledag, zoekt de stilte op om echt te herbronnen.

We geven 5 exemplaren van het boekje Gelukkig zijn met Damiaan als bondgenoot door Walter Van Wouwe gratis weg. Maak kans en stuur ons een e-mail (info@damiaanvandaag.be) met daarin een korte motivatie waarom u graag het boekje zou willen.

U kunt het boekje Gelukkig zijn met Damiaan als bondgenoot door Walter Van Wouwe ook eenvoudigweg bij ons bestellen via info@damiaanvandaag.be of tel. 016 31 63 68. De kostprijs bedraagt 5 euro + 2 euro verzendingskosten.

Download hier dit artikel in pdf: Artikel_Damiaan_gids_tochtgenoot_21ste_eeuw

 

Damiaanfoto uit 1873 geeft geheimen prijs

De traditie wil dat pater Damiaan op alle betekenisvolle momenten tijdens zijn leven gefotografeerd werd. In totaal kennen we elf historische foto’s van hem. Voor een negentiende-eeuwse missionaris is dat uitzonderlijk veel.

Naar aanleiding van de Vlaamse Erfgoeddag van 2013 met als thema Stop de tijd verzamelden we deze foto’s en onderwierpen we ze aan een kritisch onderzoek met als richtinggevende vragen: wanneer werd de foto gemaakt, wie was de fotograaf en waar worden negatief en/of originele afdrukken bewaard? En ook wij volgden toen de traditie waarbij Damiaan op alle sleutelmomenten van zijn leven een fotograaf tegenkwam : bij zijn vertrek naar de missies in 1863, bij zijn beslissing om naar Molokaï te gaan in 1873 en kort voor zijn dood in 1889. Nader onderzoek wees echter uit dat de historische realiteit minder systematisch was dan de mythe die zich in latere jaren vormde.

Copyright Damiaan Vandaag

1878 in plaats van 1873

Alles draait rond de foto die we kennen als ‘Damiaan op 33-jarige leeftijd bij zijn vertrek naar Molokaï’ waarvan het glasnegatief bewaard wordt in de Hawaii State Archives. In hun inventaris wordt het negatief gedateerd in 1873 en toegeschreven aan fotograaf Menzies Dickson. Na vergelijking van het glasnegatief van de damiaanfoto met de glasnegatieven van foto’s van patiënten die fotograaf Henry L. Chase in juni 1878 maakte bij een bezoek van de Gezondheidsraad aan de leprakolonie van Molokaï dringt een andere toeschrijving en datering zich op.

Vergelijken we de positie, compositie en achtergrond van de damiaanfoto met deze op de foto van bijvoorbeeld Ephraim Kanoe dan blijkt ondubbelzinnig dat beide portretten op hetzelfde moment en dezelfde plaats gemaakt zijn. De lijnen en schaduwen die aanwezig zijn in de achtergrond (en die weggewerkt werden in de oude afdrukken) doen ons besluiten dat het niet anders kan dan dat de foto van Damiaan dus ook genomen werd in juni 1878 door Henry L. Chase, en niet in 1873 door Menzies Dickson.

Bijkomende aanwijzingen

De oudste vermelding van de foto die we tot nu toe kennen dateert uit 1880 toen Damiaan ze opstuurde aan zijn ouders. Hij schrijft er zelf over :

Ik hier in send u mijn portrait bij het welke gij zien kunt dat ik nog altijd zoo wat den zelven dikken Jef blijf. Mijne gezondheid is nog uitmuntend wel, en noeit heb ik reden gehad te klagen over den staet de goddelijke voorzinengheid mij beschikt heeft.
(Brief Damiaan aan zijn ouders , 31 januari 1880)

Het Franse missietijdschrift Les Missions Catholiques drukte de foto af als illustratie bij een brief van Damiaan in 1882.
Verder weten we dat Damiaan een afdruk van de foto gaf aan de schrijver-journalist Charles Warren Stoddard in 1884.
We vroegen ons reeds af hoe het te verklaren was dat Damiaan zeven jaar zou gewacht hebben alvorens deze foto naar zijn ouders te sturen. Met de nieuwe datering van de foto in 1878 is dit mysterie van de baan.

Damiaan in Les Missions Catholiques

Ontstaan van een misverstand

Reeds in één van de eerste biografieën van Damiaan uit 1890 wordt een reproductie van deze foto opgenomen met het bijschrift “Le Père Damien à l’âge de trente-trois ans”. Het is waarschijnlijk hier dat de foto voor de eerste keer als datering 1873 meekreeg, een datering die in tal van latere publicaties werd overgenomen. En de verklaring voor deze datering ligt voor de hand : het moment dat Damiaan de beslissende keuze maakt om zijn leven te gaan delen met de uitgestoten mensen van Molokaï wil men kost wat kost illustreren met een foto.

Dat Damiaan zijn keuze maakte op de betekenisvolle leeftijd van 33 jaar, dit is de leeftijd dat Christus zijn leven gaf voor de verlossing van de wereld, gaf alleen maar meer gewicht aan de symbolische beladenheid van het moment. Het is daarom niet verwonderlijk dat een foto van een jonge Damiaan waarvan men geen exacte datering heeft gelinkt wordt aan dit betekenisvolle moment.
Meer dan 120 jaar later zetten we dit misverstand recht maar dat doet geenszins afbreuk aan het leven en werk van Damiaan dat zovele jaren later als een levend monument mensen wereldwijd blijft inspireren.

Ruben Boon en Patrik Jaspers, Damiaan Vandaag

Voor het artikel in PDF (met voetnoten), klik hier: Artikel_Damiaanfoto_geeft_geheimen_prijs

Damiaangebed

Heer Jezus,
uw woord: “Wie zijn leven verliest omwille van Mij,
zal het vinden”,
heeft de jonge Jozef De Veuster verleid.
In Molokaï heeft hij zijn kracht, zijn gezondheid,
zijn leven verloren.
Bij de melaatse medemens heeft hij
het door U beloofde leven gevonden.
Zo werd het kerkhofeiland het paradijs voor hem,
voor uw mensen, voor allen die geloven in uw woord.
Raak ook ons aan met uw woord,
dat wij genezen tot in het diepste van ons hart
en dat wij leven vinden en delen, in overvloed.
Amen.

Luc Van Hilst, pastoor van Scherpenheuvel

Uit: Luc Van Hilst, In de voetsporen van Damiaan, Antwerpen: uitgeverij Van Halewijn, 2017

Damiaanbeeld door kunstenaar Willy Peeters, Basiliek Scherpenheuvel