Damiaan: gids en tochtgenoot voor de 21ste eeuw

Damiaan is meer dan een held en een heilige uit het verleden. Damiaan opsluiten in dat roemrijke verleden is hem oneer aan doen. Hij staat immers dichter bij ons dan we denken. Hij is brandend actueel. Voor ons en voor al wie zich inzet om van onze samenleving een hartelijke en gastvrije thuis te maken, kan Damiaan een gids en tochtgenoot zijn. In zijn boekje Gelukkig zijn met Damiaan als bondgenoot vertaalt Walter Van Wouwe, voormalig stafmedewerker van Damiaanactie en huidig projectcoördinator van de Clemenspoort (Redemptoristen) in Gent, het boeiende leven van Damiaan naar vandaag. Hij doet dat aan de hand van 5 sterren, levenswijsheden, richtsnoeren, die ons kunnen inspireren om met Damiaan vandaag op weg te gaan. We zetten deze 5 sterren of wegwijzers voor u op een rij.

Ster 1: Iedereen telt, dat telt

 

Damiaan groeit op als Brabantse boerenjongen. De boerderij en graanhandel van zijn ouders vormen ‘zijn’ wereld. Wanneer hij later als jonge missionaris aankomt op de Hawaï-eilanden gaat een nieuwe onbekende horizon voor hem open. Hij maakt kennis met een andere cultuur en leert een nieuwe taal. In het begin maakt hij nog onderscheid tussen katholieken en niet-katholieken. Zijn keuze voor de leprakolonie van Molokaï maakt van een zieltjeswinner evenwel een religieus bewogen mensenrechtenactivist en ziekenverzorger. Voorbij alle grenzen van religie of levensovertuiging, afkomst of huidskleur is Damiaan overtuigd van de waardigheid van elke mens. Vanuit zijn geloof beschouwt hij ieder mens als zijn broer of zus die aandacht en zorg verdient. In Damiaans ogen is elke mens de moeite waard. Hiermee overstijgt Damiaan het hokjesdenken van zijn tijd en zet hij actief in op verbondenheid. Hij schept zo levenskansen voor iedereen.

Ster 2: Maak van elke hindernis een springplank

 

Damiaan kent heel wat problemen en tegenslagen. Hij voelt zich meer dan eens eenzaam, onbegrepen, depressief, opgebrand. Wanneer hij zelf ziek is, overvalt hem de angst dat er niemand is om hem te helpen en zijn werk verder te zetten. Hier komt Damiaan niet op de voorgrond als de tot de verbeelding sprekende held maar als een mens van vlees en bloed. Ondanks alle kommer en kwel koestert Damiaan het vertrouwen dat hij nooit helemaal alleen staat. Hij vindt steun bij zijn zieke parochianen, bij sympathisanten en weldoeners wereldwijd, in zijn geloof in Iemand die je nooit in de steek laat. In de donkere nacht van pijn en verdriet gaat Damiaan op zoek naar hoopgevende lichtpunten. Hij toont zich veerkrachtig en geeft niet op. Damiaan zoekt het lijden niet op en verbloemt het niet. Hij pakt het samen met anderen aan en gebruikt het als springplank naar hernieuwde levenszin.

Ster 3: Een plus een is drie of soms vier of soms…

 

Over Damiaan doet de ronde dat hij een nukkig en koppig man zou geweest zijn. Kortom, moeilijk om mee samen te werken. Al wie hem persoonlijk heeft gekend, ontkent niet dat Damiaan een temperamentvolle en ijverige doorzetter is. Toch zoekt hij vooral naar verbondenheid en samenwerking. Damiaan is een echte gemeenschapsmens. Herhaaldelijk vraagt hij zijn bazen om hulp, om een steun en toeverlaat. Hij is dolgelukkig als er hulp uit onverwachte hoek komt of bezoek van één van zijn buitenlandse vrienden. Damiaan inspireert mensen tot samenwerking. Samen met zijn zieke parochianen bouwt hij aan de kerk en talrijke huisjes. Hij richt een fanfare en talrijke verenigingen op en organiseert feesten en processies. Damiaan luistert naar de noden en verlangens van zijn medemensen, respecteert hun eigenheid en spreekt hun talenten aan. In zulke sfeer van wederzijds respect en begrip zijn velen bereid het beste van zichzelf te geven voor elkaar en samen een stukje hemel op aarde te realiseren.

Ster 4: Bruggen bouwen

 

Damiaan sluit zich niet op in zijn eigen situatie of persoonlijke levensovertuiging. Hij opent nieuwe wegen in  dialoog met wie niet tot zijn Kerk behoort en durft te experimenteren met nieuwe geneesmiddelen voor lepra. Hij schrijft talrijke brieven, niet alleen naar zijn overste of naar zijn familie maar ook naar sympathisanten en donateurs wereldwijd. Hij heeft contacten met de politieke wereld, met kunstenaars, met leden van andere Kerken die hij tot zijn beste vrienden mag rekenen. Bezoekers op Molokaï ontvangt hij gastvrij en in stijl. Zo ontstaat er een netwerk van solidariteit dat de ganse wereld omspant. Damiaan treedt uit zijn comfortzone, toont zich open en ruimdenkend, gaat constructief op zoek naar wie zijn droom van een menswaardige samenleving deelt en zich ervoor wil inzetten.

Ster 5: Verzorg je inspiratiebronnen

 

Damiaan wakkert het vuur, de levenszin, aan bij zijn ongeneeslijke zieke medemensen. Hij raakt hun harten en verzacht de pijn en het verdriet van een leven in afzondering. Damiaan wordt dan wel heel erg opgeslorpt door al zijn dagelijkse bezigheden en bekommernissen, toch draagt hij ook zorg voor zijn innerlijk vuur en zijn eigen inspiratiebronnen. Hij bezoekt zijn zieke parochianen thuis of in het ziekenhuis en luistert naar wat hen bezighoudt. Hij viert samen feestelijk eucharistie. Hij studeert en leest tijdschriften. Hij neemt de tijd om te vertragen, te verstillen, te bidden en te mediteren. Het gebed geeft hem de moed en energie om vol te houden. In de stilte vindt hij – in alle drukte – terug wat wezenlijk van belang is. Damiaan probeert zorg te dragen voor zichzelf, maakt tijd voor wie hem na aan het hart ligt, voedt zijn inspiratiebronnen, verzamelt nieuwe kennis en wijsheid voorbij de waan van alledag, zoekt de stilte op om echt te herbronnen.

We geven 5 exemplaren van het boekje Gelukkig zijn met Damiaan als bondgenoot door Walter Van Wouwe gratis weg. Maak kans en stuur ons een e-mail (info@damiaanvandaag.be) met daarin een korte motivatie waarom u graag het boekje zou willen.

U kunt het boekje Gelukkig zijn met Damiaan als bondgenoot door Walter Van Wouwe ook eenvoudigweg bij ons bestellen via info@damiaanvandaag.be of tel. 016 31 63 68. De kostprijs bedraagt 5 euro + 2 euro verzendingskosten.

Download hier dit artikel in pdf: Artikel_Damiaan_gids_tochtgenoot_21ste_eeuw

 

Advertenties

Damiaanfoto uit 1873 geeft geheimen prijs

De traditie wil dat pater Damiaan op alle betekenisvolle momenten tijdens zijn leven gefotografeerd werd. In totaal kennen we elf historische foto’s van hem. Voor een negentiende-eeuwse missionaris is dat uitzonderlijk veel.

Naar aanleiding van de Vlaamse Erfgoeddag van 2013 met als thema Stop de tijd verzamelden we deze foto’s en onderwierpen we ze aan een kritisch onderzoek met als richtinggevende vragen: wanneer werd de foto gemaakt, wie was de fotograaf en waar worden negatief en/of originele afdrukken bewaard? En ook wij volgden toen de traditie waarbij Damiaan op alle sleutelmomenten van zijn leven een fotograaf tegenkwam : bij zijn vertrek naar de missies in 1863, bij zijn beslissing om naar Molokaï te gaan in 1873 en kort voor zijn dood in 1889. Nader onderzoek wees echter uit dat de historische realiteit minder systematisch was dan de mythe die zich in latere jaren vormde.

Copyright Damiaan Vandaag

1878 in plaats van 1873

Alles draait rond de foto die we kennen als ‘Damiaan op 33-jarige leeftijd bij zijn vertrek naar Molokaï’ waarvan het glasnegatief bewaard wordt in de Hawaii State Archives. In hun inventaris wordt het negatief gedateerd in 1873 en toegeschreven aan fotograaf Menzies Dickson. Na vergelijking van het glasnegatief van de damiaanfoto met de glasnegatieven van foto’s van patiënten die fotograaf Henry L. Chase in juni 1878 maakte bij een bezoek van de Gezondheidsraad aan de leprakolonie van Molokaï dringt een andere toeschrijving en datering zich op.

Vergelijken we de positie, compositie en achtergrond van de damiaanfoto met deze op de foto van bijvoorbeeld Ephraim Kanoe dan blijkt ondubbelzinnig dat beide portretten op hetzelfde moment en dezelfde plaats gemaakt zijn. De lijnen en schaduwen die aanwezig zijn in de achtergrond (en die weggewerkt werden in de oude afdrukken) doen ons besluiten dat het niet anders kan dan dat de foto van Damiaan dus ook genomen werd in juni 1878 door Henry L. Chase, en niet in 1873 door Menzies Dickson.

Bijkomende aanwijzingen

De oudste vermelding van de foto die we tot nu toe kennen dateert uit 1880 toen Damiaan ze opstuurde aan zijn ouders. Hij schrijft er zelf over :

Ik hier in send u mijn portrait bij het welke gij zien kunt dat ik nog altijd zoo wat den zelven dikken Jef blijf. Mijne gezondheid is nog uitmuntend wel, en noeit heb ik reden gehad te klagen over den staet de goddelijke voorzinengheid mij beschikt heeft.
(Brief Damiaan aan zijn ouders , 31 januari 1880)

Het Franse missietijdschrift Les Missions Catholiques drukte de foto af als illustratie bij een brief van Damiaan in 1882.
Verder weten we dat Damiaan een afdruk van de foto gaf aan de schrijver-journalist Charles Warren Stoddard in 1884.
We vroegen ons reeds af hoe het te verklaren was dat Damiaan zeven jaar zou gewacht hebben alvorens deze foto naar zijn ouders te sturen. Met de nieuwe datering van de foto in 1878 is dit mysterie van de baan.

Damiaan in Les Missions Catholiques

Ontstaan van een misverstand

Reeds in één van de eerste biografieën van Damiaan uit 1890 wordt een reproductie van deze foto opgenomen met het bijschrift “Le Père Damien à l’âge de trente-trois ans”. Het is waarschijnlijk hier dat de foto voor de eerste keer als datering 1873 meekreeg, een datering die in tal van latere publicaties werd overgenomen. En de verklaring voor deze datering ligt voor de hand : het moment dat Damiaan de beslissende keuze maakt om zijn leven te gaan delen met de uitgestoten mensen van Molokaï wil men kost wat kost illustreren met een foto.

Dat Damiaan zijn keuze maakte op de betekenisvolle leeftijd van 33 jaar, dit is de leeftijd dat Christus zijn leven gaf voor de verlossing van de wereld, gaf alleen maar meer gewicht aan de symbolische beladenheid van het moment. Het is daarom niet verwonderlijk dat een foto van een jonge Damiaan waarvan men geen exacte datering heeft gelinkt wordt aan dit betekenisvolle moment.
Meer dan 120 jaar later zetten we dit misverstand recht maar dat doet geenszins afbreuk aan het leven en werk van Damiaan dat zovele jaren later als een levend monument mensen wereldwijd blijft inspireren.

Ruben Boon en Patrik Jaspers, Damiaan Vandaag

Voor het artikel in PDF (met voetnoten), klik hier: Artikel_Damiaanfoto_geeft_geheimen_prijs

Damiaangebed

Heer Jezus,
uw woord: “Wie zijn leven verliest omwille van Mij,
zal het vinden”,
heeft de jonge Jozef De Veuster verleid.
In Molokaï heeft hij zijn kracht, zijn gezondheid,
zijn leven verloren.
Bij de melaatse medemens heeft hij
het door U beloofde leven gevonden.
Zo werd het kerkhofeiland het paradijs voor hem,
voor uw mensen, voor allen die geloven in uw woord.
Raak ook ons aan met uw woord,
dat wij genezen tot in het diepste van ons hart
en dat wij leven vinden en delen, in overvloed.
Amen.

Luc Van Hilst, pastoor van Scherpenheuvel

Uit: Luc Van Hilst, In de voetsporen van Damiaan, Antwerpen: uitgeverij Van Halewijn, 2017

Damiaanbeeld door kunstenaar Willy Peeters, Basiliek Scherpenheuvel

 

Ik ben omdat Wij zijn: geen verbondenheid zonder identiteit

Op 10 mei 1873 kwam Damiaan aan op Kalaupapa, de noordelijke landtong van het eiland Molokaï. Daar zonderde de Hawaïaanse overheid mensen met lepra af. In die tijd was er nog geen geneesmiddel voorhanden. De ziekte verspreidde zich razendsnel. De afzonderingspolitiek sloeg diepe wonden in de Hawaïaanse samenleving. Geraakt door de pijn en het verdriet van wie afgezonderd werd en achterbleef, bood Damiaan zich vrijwillig aan om zijn leven te geven en lief en leed te delen met mensen met lepra. Damiaan wierp geen politieke afscheidingen op, sloot zich niet op in een etnisch hokje, trok geen culturele grenzen en verschool zich niet achter religieuze principes. Hij kon en wilde zich niet neerleggen bij de harde overheidspolitiek in naam van het zogenaamde algemene belang. Damiaan geloofde dat er wel degelijk een alternatieve aanpak mogelijk was en bracht ze in de praktijk.

Identiteit

Met zijn verstand wist Damiaan maar al te goed wat hij met zijn keuze voor Molokaï op het spel zette. Toch kon hij niet anders dan ingaan op de oproep die van deze schrijnende situatie uitging. Vanuit zijn geloof in een God die zich laat kennen als een verantwoordelijke vader en zorgzame moeder voor alle mensen, bekeek hij een uitzichtloze en hopeloze situatie met nieuwe ogen. Hij beschouwde de zieken niet als gevaar en bedreiging maar als medemensen in nood, verlangend naar hoop en troost. Hij luisterde naar hun pijn en verdriet, wensen en verlangens. Hij zag wat hem te doen stond en nam zijn verantwoordelijkheid. Hiermee stak hij niet onder stoelen of banken wie hij was en waar hij voor stond.

Copyright Johannes Wickert

Damiaan was een katholiek priester-missionaris die belichaamde dat niemand van Gods liefde verstoken kon zijn. Iedereen is geliefd, mag er zijn in Gods ogen, ongeacht afkomst, huidskleur, ziekte of levensovertuiging. Als kind van zijn tijd, liep hij hiermee onbewust zijn tijd voorop. Het leven delen met ongeneeslijke zieke mensen bracht hem tot de essentie van het katholiek-zijn. Zijn katholieke identiteit liet zich zo meer kennen als open, onbevangen, respectvol en inclusief. Onbewust maakte zijn identiteit – wie hij was, waarin hij geloofde en waar hij voor stond – hem meer mens. Of je nu katholiek, protestant, mormoon of vrijzinnig was, op Kalaupapa reikte jouw gelaagde identiteit verder dan afkomst of levensovertuiging. Daar omringd door ziekte en dood, pijn en verdriet, besefte Damiaan dat ieders identiteit stoelt op een gezamenlijk onwankelbaar fundament: we zijn allemaal mensen met fouten en tekortkomingen, met gaven en talenten, met waarden en idealen, dromen en verlangens, met onloochenbare rechten en een onvervreemdbare waardigheid.

Verbondenheid

Die overtuiging van gedeelde menselijkheid, ligt aan de basis van Damiaans beroemde uitspraak: “Wij, melaatsen”. Enkele maanden na zijn aankomst op Kalaupapa, nog voor hij zelf de ziekte had, vereenzelvigde hij zich met de mensen van Kalaupapa. Hij deed dat niet omdat hij erop uit was zelf ziek te worden. In deze aanspreking erkende Damiaan hun mens-zijn, hun menselijke waardigheid. Ondanks hun besmettelijke ziekte zag hij hen niet als gevaar, risico, bedreiging maar als mensen.

Copyright Johannes Wickert

Wij, melaatsen van Kalaupapa, beter: Wij, mensen van Kalaupapa. Ik ben omdat Wij zijn, zoals de Afrikaanse Ubuntu-filosofie het krachtig uitdrukt. Identiteit bestaat niet zonder verbondenheid en geen verbondenheid zonder identiteit: wij zijn allemaal mensen ongeacht onze afkomst, huidskleur, ziekte, cultuur of religie. Vanuit zijn geloof en overtuiging deed Damiaan als katholiek priester-missionaris, als mens, wat hij kon, wat hij moest doen om zijn medemens liefdevol en troostend nabij te zijn tot het uiterste. Hij deed wat niemand voor mogelijk achtte. Hij doorbrak grenzen, bouwde bruggen, opende nieuwe perspectieven en schiep nieuwe mogelijkheden, vanuit zijn identiteit en in verbondenheid. Ook wij kunnen dit, omdat het moet, omdat we mens zijn net zoals onze medemens dichtbij en veraf.

Ruben Boon, projectleider Damiaan Vandaag